کشاورزی پایدار

جایزه جهانی غذا 2013

جایزه جهانی غذا امسال به سه دانشمند عرصه بیوتکنولوژی کشاورزی تعلق گرفت. مارک ون مونتاگو از بلژیک، مری دل چیلتون و و رابرت تی فرایلی از امریکا، به سبب تحقیقات مستقل در زمینه تولید، توسعه و کاربرد ارقام گیاهان زراعی با راندمان بالاتر، مقاومت بیشتر به آفات و بیماریها و تحمل بیشتر در برابر شرایط نامساعد محیطی شایسته تقدیر اعلام شدند. این افراد به طور مستقل علم بیوتکنولوژی کشاورزی را توسعه دادند و درها را برای بهبود محصولات کشاورزی گشودند تا زمینه برای تغذیه پایدار افراد بیشتری فراهم گردد.

غم نان و بهار عربی

جایزه جهانی غذا هر سال به مناسبت گرامیداشت کسانی که در زمینه بهبود کیفیت و کمیت و در یک کلام امنیت غذایی تلاش می­ کنند، برگزار می­ شود. این مراسم که  نخبگان و رهبران پیشرو جهانی را در زمینه کشاورزی، غذا و توسعه گردهم می آورد، سال 2011 در شهر دس موینس ایووا امریکا برپا شد و جان آگیکوم کافور رییس جمهور پیشین غنا و لوییس ایناسیو دا سیلوا رییس جمهور پیشین برزیل برندگان این جایزه اعلام شدند. در جریان این برنامه، مایک مک مدیر ارشد سینجنتا به سخنرانی پرداخت و دیدگاه خود را در رابطه با چالش جهانی غذا بیان نمود. آنچه در پی می ­آید خلاصه ­ای از این سخنرانی است و مقاله ای که کمی بعد در وال استریت ژورنال چاپ اروپا به نشر درآمد.

سازمان خواروبارجهانی (فائو) گزارش داده است، که بازار مواد غذایی در ماههای اخیر از آرامش بیشتری برخوردار بوده، اما همچنین هشدار داده است، که قیمت­ها بسیار شکننده خواهند بود. آیا کمبود جهانی محصولات کشاورزی و خشونت های سیاسی که ناشی از آن است، یک قاعده جدید جهانی است؟ آیا چالش گرسنگی گریبان نسل فردا را خواهد گرفت؟ به راستی چشم انداز کشاورزی و توسعه در مناطق مختلف جهان چگونه است؟ شاید بتوان چالش های پیشروی را تحت عنوان زندگی بر روی لبه تیغ نامید. واقعیت این است کهاتفاقات دهه اخیر نشان داده است، اگر قیمت مواد غذایی ناگهان بالاتر از توان خرید انها قرار بگیرد، مردم نمی توانند غذای کافی سر سفره خود داشته باشند و اصطلاحا اگر شکمشان سیر نباشد، احتمال ناآرامی های اجتماعی افزایش خواهد یافت.

شکل 1- ناآرامی های خاورمیانه و شمال افریقا بیشتر ساختارهای سیاسی کشورهای این منطقه را تغییر داده است. مدیر ارشد شرکت سینجنتا نقش تورم قیمت ها را در این زمینه برجسته می داند.

وقتی قیمت­های بالای مواد غذایی، محرک شورش­ های سال­های 2007 و 2008 گردید، بسیاری از تحلیل­گران آنها را به رویدادهای تصادفی تفسیر نمودند، اما پس از کاهش کوتاه­ مدت قیمتها، تورم دوباره به سراغ بازار محصولات غذایی آمد و در نیمه دوم سال 2010 به رکورد 32% رسید. به نظر می ­رسد، افزایش قیمت­ها یکی از عوامل تاثیرگذار بر انقلاب­ های عربی بوده است. در الجزایر، پس از افزایش قیمت مواد غذایی در ژانویه، انبوه مردم پس از آتش زدن ساختمان­های دولتی درهای یک انبار را شکستند و کیسه ­های آرد را به سرقت بردند. شورش نان وقتی که قیمت گندم افزایش یافت، مصر را به لرزه درآورد.

اکنون هیچ­کس فکر نمی­ کند، که سطح قیمت­ها به قبل از سال 2007 بازگردد. در واقع، در چشم ­انداز اخیر فائو چنین اعلام شده است، که افزایش قیمت­ها تا زمان قابل توجهی ادامه خواهد داشت. فشار فزاینده­ ای که روی قیمت­های مواد غذایی وجود دارد، به­ زودی ما را به همان وضعیت شورش­های جهانی سال 2008 و شورش های سال 2010 خواهد رساند.

شکل 2-روند بروز ناآرامی­های اجتماعی در کشورهای خاورمیانه و افریقا و ارتباط آن با روند تغییرات شاخص قیمت غذا

البته کشورهایی که شورش در آنها اتفاق افتاده ­اند، متفاوت هستند، ولی همگی جزء کشورهای فقیر به ­شمار می ­آیند و مردم این کشورها، درصد زیادی از درآمد خانوار را برای خرید مواد غذایی صرف می­ کنند. این مساله آنها را در برابر تورم مواد غذایی آسیب­ پذیر می­ سازد. اما مشکل اصلی در این کشورها میزان تولید پایین کشاورزان خرده ­پا می­ باشد.

به عنوان نمونه، در الجزایر متوسط تولید محصولات کشاورزی فقط 2 تن در هکتار است. این مقدار را با متوسط تولید در فرانسه، مقایسه کنید که بیش از 7 تن در هکتار است. این شکاف در میزان محصول مربوط به آب و هوا یا خاک نیست. در برخی محصولات مانند انگور، پیاز، سیب­ زمینی، زیتون و مرکبات میوه ­ها و سبزیجات به عمل ­آمده در الجزایر هم­پا و یا بهتر از انواع فرانسوی خود می­ باشد. به نظر می­ رسد، الجزایر و دیگر کشورهای افریقایی می­ بایست به این سمت حرکت کنند، که کشاورزان خود را از طریق راهکارهای تنظیمی و اهرم­ های تجاری به سمت استفاده از تکنولوژی سوق دهند. اما آیا در کشوری که 53% درآمد خانوار صرف خرید مواد غذایی می­ شود، دسترسی به تسهیلات تولید معنی دارد؟

در موزامبیک، که شورش­ های خشونت­ باری را همزمان با بحران غذایی اخیر تجربه کرده است، بر اساس آمار فائو، 46% مساحت کشور برای کشت و کار مناسب است، ولی تنها 14% این سطح مورد استفاده قرار می­ گیرد. در مناطق روستایی که میزان تولید محصولات کشاورزی کمتر از یک تن در ایکر است، خانواده های کشاورز نیز جزء مصرف­ کنندگان مواد غذایی هستند.

در کشورهای در حال توسعه زمینه کاربرد تکنولوژی برای افزایش میزان تولید سالهاست که فراهم شده است، اما، بحث امروز ما در کشاورزی جهانی روی بهبود تولیدات کشاورزی متمرکز نیست، سیاستمداران در حال بحث روی مسایل کم اهمیت هستند و توسعه تکنولوژی کشاورزی به میزان بسیار ناچیزی مورد توجه قرار می­ گیرد. موضوعات بسیار حیاتی توجه بیشتر ما را می ­طلبد و ناپایداری جهانی بازار مواد غذایی بر جای خود مانده است. همزمان با رشد اشتهای جهانی، میزان تولید افت می کند، بنابراین ضروری است، اقدامی صورت گیرد. در این باره به ویژه توجه به بهبود تولید پایدار کشاورزی اهمیت می یابد.

در مجموع، کشاورزان خرده­ پا وظیفه تامین غذای یک سوم جمعیت کره زمین را برعهده دارند، جمعیتی که بیش از سایرین آسیب­ پذیر می­ نمایند. جامعه جهانی نیاز دارد تا میزان راندمان تولید این خرده مالکان را تقویت کند و آنها را به مالکان شرکت­های تجاری تبدیل نماید.

واژه کلیدی در اینجا همین شرکت تجاری است. منظور این است که آنها را قادر کرد تا از مزارع خود بنگاه های تجاری سودده و پایدار بسازند. باید مجموعه ای از اقدامات اولیه انجام گیرد، تا با گردهم آیی کشاورزان خرد به آنها امکان دسترسی به تکنولوژی های جدید را اعطا کرد از طرف دیگر مکانیسم های اقتصادی جدیدی را برای تامین سرمایه و کاهش خطر فراهم نمود. مسایل مربوط به بیمه، زنجیره پشتیبانی، مدیریت خطر و فن­آوری­های سازگار با بازارهای بومی موضوعات دیگری می باشند، که باید مورد توجه قرار گیرند.

بدین ترتیب زمانی که این کشاورزان درآمد کافی به ­دست آورند، می­ توانند روی آموزش و بهداشت کودکان خود هزینه نمایند و در نتیجه تجارت خود را توسعه بخشند، و در نهایت به پیشرفت و توسعه ملت خود یاری رسانند. دولتها، سازمان­های مردم نهاد و اعضای هیات علمی دانشگاه­ها و موسسات تحقیقاتی هرکدام در این باره نقشی ویژه دارند.

همچنین الحاق خرده مالکان مزارع به بازارهای جهانی مهم خواهد بود. جامعه جهانی باید نقش خود را در حمایت از توسعه کشاورزی و گشایش بازرهای جهانی برای ورود محصولاتی که می ­توانند منبعی تازه برای جهان گرسنه باشند، ایفا نماید. سرمایه­ گذاری بر روی کشاورزان خرده ­پا چیزی بیشتر از یک ضرورت انسان­ دوستانه است. این مساله یک امر الزامی برای امنیت جهانی و روایتگر فرصتی برای تبدیل یک منبع ناپایدار کهن به موتوری برای نیل به موفقیت و صلح است.